Chartres – 2
Het is heel bijzonder om mee te maken hoe een spirituele leer, die deel heeft uitgemaakt van de vormgeving van de spiritualiteit van het Avondland, tot een bouwwerk is geworden. Wat in de ‘Goddlijke Komedie’ van Dante in dichterlijke woord tot uiting kwam, staat hier in al zijn wonderbaarlijke pythagoreische wijsheid van verhoudingen in steen. Het ligt aan onze dofheid van geest dat we daar zomaar naar binnen kunnen gaan alsof het een of andere interessante kerk is. En toch geloof ik dat iedereen die daar naar binnen gaat iets van de eeuwigheid in zich opneemt, van de kosmos ook, van het wonder van het menselijke lichaam als microkosmos.
Chartres
Op de vooravond van het seminar rond en in de kathedraal van Chartres vatte de Notre Dame de Paris vlam en brandde voor een deel af. Wij waren al in Chartres en leefden met de Franse en wereldwijde emoties mee. De kathedraal in Chartres, ook een Notre Dame, beweende haar zuster met tweemaal intensief klokgelui. De dagen daarna – maar misschien was dat daarvoor ook al zo – waren er steeds zwaar bewapende militairen in de stad en rondom de kathedraal. Op witte donderdag, bij het ingaan van de Mis ’s avonds stonden zij zelfs bij de ingang en moest elke bezoeker daar langs…
Schepping uit het Niets
“Rudolf Steiner beschrijft deze schepping uit het niets zo, dat alles wat ik door logisch denken leer kennen en dat verder gaat dan de noodzakelijke kennis, eigenlijk een schepping uit het niets is. Hij geeft het voorbeeld dat er iets is gestolen en men heeft wel een idee wie de dief is. Men kan volledig in het gegevene blijven, maar men kan ook actief en zelfstandig gedachten vormen over hoe alles is gebeurd, en dat gaat verder dan noodzakelijk, dat hoeft niet. Er zijn natuurlijk mooie voorbeelden in de literatuur. Misschien kent u Sherlock Holmes, een privédetective in de Engelse literatuur (Sir Arthur Conan Doyle), die zelfstandig en uitvoerig denkt om misdaden op te lossen. Hij gaat altijd verder dan wat nodig is. De politie werkt in alles wat je hebt geleerd en wat noodzakelijk is, maar hij heeft een vrij denken en gaat verder dan het gegevene en noodzakelijke – en vindt dan de oplossing in dat ‘daarbuiten’. Men kan zeggen dat het banale literatuur is, maar dat is het niet; het is heel leerzaam om het contrast te ervaren tussen iemand die in de dingen zit en denkt, en iemand die daaruit in het overzicht stapt en dan uit het overzicht denkt over dingen die niet zo gebruikelijk zijn.
Kernkracht en Christusbewustzijn
Een groots voorbeeld is de kerk met de priester en de gelovigen in het met radioactiviteit besmette gebied van Tschernobyl. Dat gebied zou gedurende 20.000 jaar onbewoonbaar zijn, zo lang duurt het voordat de radioactive straling daar tot onschadelijke hoeveelheden zal zijn gedaald. Maar intussen heeft zich in Tschernobyl, midden in het gevaarlijke gebied een geloofsgemeenschap gevestigd, waar de mensen dankzij hun vaste geloof en vertrouwen in de Verlosser sterven ten gevolge van ziekte en ouderdom, niet door gevolgen van schade door straling.
Westerse Karma Kennis
‘Ik heb al gezegd dat een christelijke wijze die naast de boeddhistische wijze zou wandelen, anders zou hebben gesproken met koning Milinda. De boeddhistische wijze zei tegen de koning: “Kijk naar deze wagen! Wielen, dissels en dergelijke, zijn de onderdelen van de wagen en buiten deze onderdelen is “wagen” alleen maar naam en vorm. Je hebt met de naam “wagen” niets werkelijks gegeven, maar als je de werkelijke wagen wilt hebben, moet je de onderdelen noemen. – De christelijke wijze zou op de volgende manier over dezelfde zaak hebben gesproken: O wijze koning Milinda, je bent met de wagen gekomen. Kijk naar de wagen: je ziet alleen de wielen, de dissel, de wagenbak en dergelijke. Maar ik vraag het je één keer: kun je hier met alleen maar wielen naar toe rijden? Kun je hier met alleen maar je rugleuning naar toe rijden? Kun je hier met alleen je stoel heen rijden, enzovoort? Dus je kunt hier niet op alle onderdelen naartoe rijden! Als onderdelen vormen ze de wagen, maar op de onderdelen kun je hier niet komen. Wanneer echter de onderdelen samen de wagen zijn, dan is er iets anders nodig dan dat het onderdelen zijn. Dat is in de eerste plaats voor de wagen de zeer specifieke gedachte die wielen, dissel, carrosserie en dergelijke met elkaar tot wagen verbindt. En de gedachte van de strijdwagen is iets wat je niet kunt zien, maar dat je toch moet erkennen.
Oude en nieuwe mystiek
In de oude mystiek had de mysticus nog het vermogen om vanuit een totale rust in de ziel en een afweren van alle indrukken van buiten (Unannehmlichkeit, het niet aannemen van de indrukken uit de omgeving) te komen tot een uit de krachten van het fysieke lichaam op laten stijgen van de mystieke belevingen. Dat is in onze tijd niet meer de juiste weg en ook niet meer mogelijk. Het lichaam geeft de goede geestelijke wereld niet meer in mystieke ervaringen. Die moeten nu vanuit het natuurwetenschappelijke denken, door aanschouwend erkennen daarvan, worden gevonden.
De wijsheid leeft in het licht
Er zijn mensen die zo in hun – associatieve of zoekende – gedachten verzonken kunnen zijn dat zij het als het ware niet zouden merken als er vlak naast hen een tumult zou uitbreken, van wat voor aard ook. Iets dergelijks moet in de meditatie met opzet worden nagestreefd, maar dan in het actieve zuivere denken, waarbij het hele gevoelsleven en alle initiatief daarin wordt meegenomen, stapsgewijs. De omgeving, inclusief het eigen lichaam wordt onwaarneembaar.
Levenskracht
De geest wendt zich naar buiten en ontmoet daar de schoonheid. Dan komt uit de verten de levenskracht tot in het lichaam en verenigt zo wezen van de geest en mensenzijn.
Lente
De ommekeer dient zich aan, de werkingen keren zich van buiten naar binnen. De toenemende rijkdom van buiten komt via de zintuigen tot in het innerlijk van de mens. In het ziende oog ontmoet de Wereldgeest zichzelf. Maar dat mensenoog put de kracht om zich steeds nieuw te scheppen juist uit de Wereldgeest.
De wordingslust van het wereldbestaan
Nu wil de wordingslust, de kiem- en groeikracht van het wereldbestaan zich binnendragen in het ik van de mens. Daardoor wordt de betovering waarin de wereldwordingslust ligt, verbroken, en wordt deze wording toegankelijk voor het ik.