Ja, het elektromagnetisme is een grote tegenkracht wanneer je graag wilt mediteren en dat dan zo wilt doen dat je in een gebied terechtkomt waar het zuiver geestelijke leeft. Wanneer je zo in het gewone leven denkt, voelt en wilt, dan zijn wij gemengd werkzaam, in het zuivere denken, ook wanneer wij het niet weten, in het gewone object denken, in gevoelens, in dromerijen, in associaties en in allerlei wilsimpulsen die door elkaar heen lopen en die ons ons karma in sturen. Wanneer wij dan willen mediteren, dan kun je dat langs allerlei wegen ook zo doen dat je helemaal niet uit deze gewone vermenging komt, wanneer je bijvoorbeeld eenvoudig ophoudt met denken, of wanneer je probeert jezelf bij het ademen gewaar te worden. Dan treedt er weliswaar een concentratie op, maar natuurlijk is, wanneer je je ademhaling volgt, de aandacht op het fysieke lichaam gericht en je kunt niet zeggen dat je je dan met het bewustzijn van het fysieke lichaam zou losmaken.
In de antroposofie zijn wij erop gewezen dat er een zuiver denken bestaat en dat dit eigenlijk het uitgangspunt is voor onderzoekingen in de geestelijke wereld. Nu kun je twee dingen doen, of misschien nog veel meer, maar ten minste twee. Het ene is dat je het zuivere denken eigenlijk min of meer als niet zo belangrijk beschouwt en zegt: wanneer ik voordrachten van Rudolf Steiner lees of boeken, ja, dan ben ik daar toch in, dus wat moet dat dan verder nog.
Dat is het ene. En het andere is dat je het zo hoog en onbereikbaar stelt dat je eigenlijk helemaal geen hoop kunt hebben dat je het ooit zult bereiken. Alleen wanneer je de uiteenzettingen van Rudolf Steiner over het zuivere denken, ja, ik wil niet zeggen in hun geheel, maar toch zeer uitvoerig kent en dan probeert deze uiteenzettingen ook in jezelf na te doen, dat je probeert ook te onderzoeken: ja, waar zit dan eigenlijk dit zuivere denken? Wanneer je dat probeert, dan vind je wel het juiste midden.
Dus enerzijds is het zuivere denken weliswaar voor alle mensen aanwezig, ook zonder dat je ernaar zoekt, maar het gaat er niet om dat het er is, het gaat erom dat wij het als zodanig leren beleven. Dat is het ene. En het andere is dat het noodzakelijk is dat wij het niet te hoog vermoeden, maar dat wij ook werkelijk weten dat het voortdurend in ons werkzaam is, dat wij het beoefenen en dat het erop aankomt dat wij het leren beleven.
En zo was er een reactie op de laatste video, waarin werd gezegd, bij een analyse van een fuga van Bach, dan zegt de schrijvende persoon dat zij dan weliswaar alles om zich heen vergeet en helemaal daarin in een flow komt, maar dat zij betwijfelt of dat dan dit zuivere denken is. En dat vond ik een zeer interessante vraag die je je dan kunt stellen. Ik ken de fuga’s van Bach, ik zou ze niet kunnen analyseren, maar ik kan mij daar iets bij voorstellen.
En ik denk dat je kunt zeggen: wanneer het zo is dat je een dergelijke analyse maakt en dan tegelijkertijd bijvoorbeeld op de piano dat speelt, of speelt en nadenkt, naluistert, dan is het denken daarover weliswaar zeer geconcentreerd, maar slechts gemengd zuiver. Pas wanneer het helemaal van de hoorbare muziek is losgemaakt en zich in min of meer abstracte, analytische patronen beweegt, dan kun je zeggen: nu bevind ik mij in het zuivere denken. Dat zou mij wel aantrekken om het zo te doen.
Maar zo is het eigenlijk met alles wat wij geconcentreerd doen, dat wij onderscheid kunnen maken tussen geconcentreerde, bijvoorbeeld wetenschappelijke gedachten die op zintuiglijke feiten betrekking hebben, en anderzijds wetenschappelijke, geconcentreerde gedachten die algemene principes voorstellen. Dat kun je ook in de natuurkunde of in de scheikunde of wat dan ook hebben, maar het gemakkelijkste is natuurlijk de filosofie, omdat je in de filosofie meestal de zintuiglijke werkelijkheid al verlaten hebt wanneer je begint te filosoferen, en de vraag naar het zuivere denken dan minder zwaar weegt. Dat is dan niet zo belangrijk, want je weet eigenlijk van het begin af aan dat het een zintuiglijkheidsvrij denken is.
Daar gaat het erom dat dit zintuiglijkheidsvrije denken ook zelfstandig wordt beoefend. Wanneer je alleen maar meedenkt, of meestal is het niet eens dat, maar is het meelezen of luisteren. Wanneer je alleen maar meedenkt, dan heb je weliswaar dit zuivere denken, maar het moet beleefd worden. Je moet zo ver komen dat je het ook als zodanig herkent en ja, min of meer met het gevoel kunt beleven.
En dat is iets wat door de tegenwerking van het elektromagnetisme geweldig wordt verstoord. Want deze sterke werkingen van elektriciteit en magnetisme, die werken nu eenmaal zo dat het zintuiglijkheidsvrije daarin eigenlijk helemaal geen stand kan houden. Dus wanneer je zintuiglijkheidsvrij denkt, dan ben je enerzijds van het elektromagnetisme bevrijd, maar anderzijds is het zo moeilijk, omdat het elektromagnetisme overal zo sterk werkzaam is.
En het beste geneesmiddel daartegen is de gedachteconcentratie. Eerst in de gedachte en dan komt het erop aan dat het gedachten zijn die niet opnieuw zintuiglijk zijn, want dan keten je jezelf opnieuw aan het fysieke vast. Rudolf Steiner heeft een heel grote hoeveelheid, een schat aan spreuken en meditatie-inhouden nagelaten, waaruit je kunt kiezen wat het meeste aanspreekt en je kunt je daarop dan langere tijd concentreren.
Rudolf Steiner zegt zelf: neem een boek, sla het open en datgene waarop je oog valt, dat is voor jou de inhoud. Wanneer je dat doet, dan is het zeer interessant wat er gebeurt. En wanneer je dan bijvoorbeeld de Wahrspruchworte neemt, dat is dan natuurlijk wel gekozen, dat je zegt: dit boek neem ik nu en ik sla het open en dan zal ik de spreuk die daar staat mediteren, dan heb je niet de moeilijkheid dat je naar lust en aanleg zoekt, maar de lust en aanleg zoeken ons en wij vinden het juiste.
Een concentratie is dan eigenlijk het geneesmiddel tegen de werking van de elektriciteit en het magnetisme, maar het is dan toch belangrijk dat wij ook, ja, min of meer bij onszelf aanwezig zijn om te voelen wat er eigenlijk gebeurt wanneer ik mediteer, wanneer ik begin te mediteren, dat daar steeds weer de alledaagse gedachten het geheel willen vernietigen, willen bederven en dat mijn concentratie vaak helemaal niet sterk genoeg wordt om deze werkingen te vermijden of te vergeten of dan helemaal op te gaan in datgene wat ik mij heb voorgenomen. En daar zou een fuga van Bach, wanneer je het zou kunnen, een mooi thema kunnen zijn. Anderzijds is het toch ook zo dat je je concentratie beter opvoedt wanneer je haar niet vanuit de gewone levensinteresse beoefent.
Dus wanneer ik van Bach houd en ik analyseer de muziek, dan gaat dat veel gemakkelijker dan wanneer ik geheel abstracte zinnen van Fichte of Hegel lees en mij daarop concentreer. Dus het gaat eigenlijk om de inspanning van het zintuiglijkheidsvrije denken en dat kun je doen doordat je een inhoud leest, maar beter is een meditatie en dat is een concentratie op een zintuiglijkheidsvrije gedachte. Het elektromagnetisme is ook overal en je kunt eigenlijk zeggen: de elektrische en magnetische krachten die uit het lichaam komen, die verstoren de geestelijke werkzaamheid.
En wanneer je het geluk of het ongeluk hebt de migraine te kennen, dan weet je heel goed hoe dat in iemand werkt. Want wat er dan gebeurt, probeert u het maar eens wanneer u hoofdpijn hebt, om dan te mediteren. Wat er dan gebeurt, is dat enerzijds de denkkracht veel, veel sterker is dan normaal, anderzijds wordt de hoofdpijn steeds erger en erger en je voelt: dat is de verkeerde denkkracht, dat is magnetisme, wil, die het denken, elektriciteit, opblaast, zou je kunnen zeggen.
En je houdt dan natuurlijk eigenlijk maar beter op. Dat zijn werkingen die bekend zijn, die je in je leven als mediterende leert kennen, die erop wijzen dat het elektromagnetisme een heel sterke steun voor het denken, voor de kracht van het denken lijkt te zijn, maar wanneer je werkelijk goed beleeft en toekijkt, dan blijkt dat het een tegenkracht is en dat de echte wilskracht in het denken op een heel ander niveau werkzaam is en ook beleefd wordt. Misschien zal het mogelijk zijn om daar de volgende keer dieper op in te gaan.
