Na twee video’s over het elektromagnetisme heb ik gedacht, ja, gedurende enkele jaren heb ik mij intensief met de singulariteit beziggehouden, dat wil zeggen dat de ontwikkeling van de kunstmatige intelligentie zo verloopt dat die zich eerst heel langzaam ontwikkelt, zo, en dan komt er plotseling een versnelling en groeit de ontwikkeling exponentieel. En inmiddels zijn we alweer jaren verder en ziet men eigenlijk deze versnelling in zekere zin wel, maar in zekere zin ook beslist niet. Maar wat ik destijds heb bekeken, dat heeft mij er toen toe gebracht een boek te schrijven met de titel Posthumanisme.

Dat was eigenlijk bedoeld als een tegenwicht tegen de opvattingen van transhumanisme en posthumanisme, die met de kunstmatige intelligentie samenhangen. En ik heb het gewaagd voorstellingen te vormen die zo zijn dat men niet de weg van de steeds verdere materialisering kiest voor de mens, maar dat men ervan uitgaat dat er ook een mogelijkheid bestaat om tot een steeds verdere spiritualisering te komen. En dat is dan dit boek geworden en het is in zekere zin een profetie, zou men kunnen zeggen, alleen een dergelijke die niet op visioenen berust, maar die op iets heel anders berust.

En dat wil ik vandaag bespreken, Rudolf Steiner heeft duidelijk aangegeven dat hij min of meer profetische opvattingen heeft gegeven voor de aardeontwikkeling en ook nog daarna. En hij zegt dan, men moet zich dat eigenlijk zo voorstellen dat er bepaalde wetmatigheden bestaan die, wanneer men ze kent, ertoe kunnen leiden dat men ook in de toekomst kan kijken, hoe deze wetmatigheden zich verder zullen ontwikkelen. Dat zijn dus geen visioenen, dat is geen sciencefiction of zoiets, dat ook niet, maar dat is een verder doorgevoerde wetmatigheid.

Zoals er de wetmatigheid bestaat dat ’s avonds de zon ondergaat en zij ’s morgens weer opgaat en men erop kan vertrouwen, wanneer er geen catastrofes optreden, dat morgen en overmorgen en volgende week enzovoort dat steeds weer zo zal zijn, zo kan men ook bepaalde wetmatigheden uit het verleden kennen en van daaruit voorstellingen vormen, imaginaties vormen, doorweven met inspiraties en intuïties, die met de toekomst te maken hebben. En dat is eigenlijk een geheel nieuwe soort profetie, dat is niet wat Nostradamus heeft gegeven, bijvoorbeeld, zo moet men het niet zien. Het is werkelijk een geesteswetenschappelijke uitbreiding van het heden.

Nu wil ik niet zeggen dat ik daartoe in staat ben, maar wij mensen hebben een mogelijkheid om op grond van bepaalde kennis ons toch ook iets van de toekomst voor te stellen. Zo hebben we op korte termijn natuurlijk ook de weersvoorspelling, daarop vertrouwen we eigenlijk allemaal toch min of meer, dat gaat niet zo ver, misschien twee weken of zoiets, maar men kan dan toch zien, zal het volgende week werkelijk slecht weer worden of niet enzovoort. Dat komt natuurlijk niet altijd uit, wanneer er volgende week drie druppels uit een grijze wolk vallen en het wordt volgende week en er valt maar één druppel uit een niet zo grijze wolk met een zon daarachter, ja, dan zeggen we natuurlijk niet dat het helemaal verkeerd is, er is daadwerkelijk een depressie aanwezig, maar niet zo erg als werd verwacht.

Dat is iets wat we zonder meer aannemen, dat er een mogelijkheid bestaat om het weer min of meer te voorspellen, op grond van meteorologische wetenschap en zo heb ik het gewaagd om aan de hand van mededelingen van Rudolf Steiner mij imaginaties, beelden te vormen, die een zekere vooruitblik geven op datgene wat de mens kan worden wanneer een spirituele richting wordt gekozen. En dan wordt duidelijk dat enerzijds de materiële richting steeds

sterker en sterker zal worden, dat we niet moeten verwachten dat deze ontwikkeling naar transhumanisme en uiteindelijk ook posthumanisme met de kunstmatige intelligentie, dat dat niet werkelijkheid zal worden, dat zal zich beslist verder ontwikkelen, misschien niet zo totaal als men hoopt, maar beslist zal dat ver gaan, maar daarnaast bestaat er een mogelijkheid dat er mensen zullen zijn die zich zo ontwikkelen dat zij uiteindelijk op aarde kunnen leven zonder dat zij het materiële lichaam van vlees en bloed nog nodig zullen hebben. En dat zijn natuurlijk, dat kan men gemakkelijk als fantastische voorstellingen afdoen of zeggen, dat is waanzin, maar men kan ook de voorstellingen van de kunstmatige intelligentie, die werkelijk robotachtige, superintelligente mensen zal produceren, ook als fantastisch en onzin afdoen.

Maar we kunnen ons toch op grond van geesteswetenschappelijke feiten voorstellen dat het fysieke lichaam steeds, hoe zal ik het zeggen, meer en meer uitgeleefd zal worden en dat de mogelijkheid voor een menselijke geest om in deze steeds harder en harder wordende menselijke lichamen te leven, dat deze mogelijkheid steeds minder en minder aanwezig zal zijn. En zo beschrijft Rudolf Steiner dat aan het einde van het zesde millennium, dat duurt nog even, dat dan de menselijke lichamen zich zo ontwikkeld zullen hebben dat de vrouwen niet meer vruchtbaar kunnen zijn. Ja, dan heeft men óf technische hulpmiddelen nodig om dan de voortplanting lichamelijk toch nog mogelijk te maken óf het zal ook mogelijk zijn om wel op aarde te leven, maar het fysieke lichaam niet meer nodig te hebben.

Voor mij was dat een ongelooflijk troostrijke voorstelling, dat er naast deze dreiging, want zo voel ik het tenminste, dat er naast deze dreiging van technisch transhumanisme en posthumanisme ook een spirituele ontwikkeling bestaat, die ook transhumanisme en posthumanisme genoemd zou kunnen worden, maar die ervan uitgaat dat de spirituele ontwikkeling van de mens zo zal zijn dat hij wel op aarde kan leven, maar het fysieke lichaam niet meer nodig zal hebben. Dan zal hij tussen de andere mensen rondgaan en die zullen dat niet gewaarworden, maar er zal dan een gemeenschap van spiritueel levende mensen bestaan, die met elkaar op aarde werkzaam zijn en die natuurlijk wel de mogelijkheid zullen hebben om tot in het materiële bestaan in te grijpen, maar die niet meer deze zwaarte en hardheid van de fysieke lichamen nodig zullen hebben. Ik heb in dit boek geprobeerd een geleidelijke ontwikkeling te beschrijven, hoe men zich dan moet voorstellen dat dat zich vanaf nu, waar we natuurlijk het fysieke lichaam nog heel zeker nodig hebben, hoe dat zich vanaf nu kan ontwikkelen tot dan, het einde van het zesde millennium, dat we dat niet meer nodig hebben.

Welke tussenstadia moeten we ons daarbij voorstellen. Ik wilde dat vandaag nog eens naar voren halen. Het is al een aantal jaren geleden dat ik het boek geschreven heb, maar ik denk en meen nog altijd dat het voor ons, levend in onze tijd van de ontwikkeling van de kunstmatige intelligentie, ongelooflijk belangrijk is dat we daarnaast ook een andere opvatting hebben, met de zekerheid dat dat ook zo zal gaan.

Dat wat men hoopt van het technische trans- en posthumanisme. Ik geloof niet dat dat zo ver zal gaan als men hoopt, maar het zal zeker ver gaan. En we hebben van tevoren opvattingen nodig over, zal ik het een alternatief noemen, dat het ook anders kan gaan.

En dat wij als mensen ook een mogelijkheid hebben gekregen om deze andere mogelijkheid te ondersteunen, daarin werkzaam te zijn, onszelf te helpen voor onze nakomelingen, dat zij niet hoeven te verharden en steeds technischer en technischer hoeven te worden, maar dat er ook een mogelijkheid bestaat dat wij als mensheid steeds zachter, steeds gemoedvoller, steeds wijzer, steeds liefdevoller worden. Dat is wat ik vandaag zo graag eens wilde zeggen. En ik moet nog toevoegen dat ik mijn kleine voordrachten niet opschrijf.

Het opschrijven komt pas achteraf, als transcript. Maar ik heb dat niet van tevoren al op papier en spreek vrij.