De vorige keer heb ik het een en ander over waarheid geprobeerd te zeggen. Ja, en het is natuurlijk altijd maar een kwartiertje ofzo, langer wil ik dat ook niet doen, omdat ik vind dat dat voor een video op YouTube niet geschikt is. Ja, een kwartiertje kun je natuurlijk niet heel veel zeggen, en daarna komt aan de hand van de reacties, en ook aan de hand van wat ik zelf beleef aan wat ik gezegd heb, nog het een en ander erbij. En zo moest ik denken aan de bekende uitspraak van Aristoteles over de waarheid, die zegt wanneer iets zo is, en je zegt dat het zo is, dan is dat waarheid. Wanneer iets zo is, en je zegt niet dat het zo is, dan is dat geen waarheid. Wanneer iets niet zo is, en je zegt dat het niet zo is, dan is dat waarheid.
Wanneer iets niet zo is, en je zegt dat het wel zo is, dan is dat niet waarheid. In onze tijd brengt dat een glimlach op ons gezicht, want dit lijkt wel een waarheid als een koe. Zo simpel gezegd, en toch is het natuurlijk wel de kern van wat waarheid is, namelijk overeenstemming tussen datgene wat gezegd, geschreven, gedaan wordt, en zoals het is, zoals de feiten zijn.
Er zijn natuurlijk nog meerdere waarheden dan deze, die je op een andere manier kunt formuleren, maar dit is natuurlijk wel een heel belangrijke, en daardoor kwam ik op het idee me af te vragen wat doet een leugendetector eigenlijk? Nou is dat natuurlijk een methode die niet zo betrouwbaar is, en dus in die zin ook niet echt gebruikt kan worden wanneer het erop aankomt, maar op zich is het natuurlijk wel interessant om te weten dat je fysiologie, je fysiologische reacties anders zijn wanneer je de waarheid spreekt dan wanneer je liegt, en je kunt natuurlijk een getrainde leugenaar hebben die die fysiologische reacties zelfs enigszins of misschien wel helemaal in de hand kan hebben, maar zo spontaan is het zo dat wanneer je dus echt liegt, en liegen is natuurlijk nog iets anders dan dat je de waarheid niet spreekt, maar wanneer je echt liegt, dus met opzet iets anders zegt dan zoals het is, dan veranderen bepaalde functies, en die kunnen natuurlijk gemeten worden zoals ademhaling, polsfrequentie, maar ook spierspanning en ook transpiratie. De EEG registratie heb ik eigenlijk niet zo gevonden, maar dus wel die primaire reacties die het lichaam heeft, maar die heeft het lichaam ook bij andere vormen van spanning, dus echt betrouwbaar is natuurlijk niet. En ik vond het natuurlijk een interessante gedachte dat je op deze manier in elk geval AI niet op een leugen kunt betrappen, want ja, die heeft die fysiologische functies niet, daar moet je het toch op een andere manier doen.
En dan is de vraag, wat doen we nou eigenlijk? We hebben nu twee dagen geleden, het is nu dat deze video wordt opgenomen, is donderdag 17 september. Twee dagen geleden was het in Nederland Prinsjesdag, en ja, dan wordt eigenlijk door de koning min of meer de begroting voor het komende jaar gepresenteerd, en dat is natuurlijk een, die is gefabriceerd, niet door de koning zelf, maar door de ministers. En ja, wanneer je dat dan, ik kan er niet lang naar luisteren, ik vraag me af wat er precies gebeurt als je naar zoiets luistert, daar krijg je ook fysiologische reacties van.
Maar goed, als je daar dus naar luistert stukjes, dan wordt heel duidelijk dat dit helemaal niet over waarheid gaat, dit gaat over meningen, over oordelen, over opvattingen, gedeeltelijk partijpolitiek, maar gedeeltelijk ongedwijfeld ook bepaalde ideologie die van, nou laat ik maar zeggen, hogere instanties komt, zoals bijvoorbeeld van de VN. Dat speelt heel duidelijk in zo’n, ja, in de figuur van de begroting door, dat kun je, ja daar hoef je geen leugendetector voor te hebben, dat kun je zo ook gewaar worden. Maar wat is dat eigenlijk, dat heeft met waarheid helemaal niet veel te maken.
En wanneer je dan daarna in de Tweede Kamer, in het parlement, stukjes ziet van hoe daarop gereageerd wordt, ja daar moet je ook concluderen, dat heeft ook met waarheid helemaal niets te maken. Is ook helemaal niet de bedoeling. Dat is een totaal ander iets wat zich daar afspeelt.
En dat maakt het wel vrij pijnlijk, want je zou eigenlijk wel graag willen dat een regering, ja de opgave van de, laat ik maar zeggen, vertegenwoordiging van het volk en de bescherming ook van het volk, dat zo’n regering die opgave in waarheid zou vervullen. Maar ik kan me niet herinneren dat ik ooit een regering heb gezien die dat echt deed en dus in die zin in de waarheid was. En ook in andere landen, wanneer je ziet hoe het daar eraan toegaat, dan kun je ook niet zeggen dat dat over waarheid gaat.
Dus waar hebben we nou in feite dan die waarheid wel? En wat hebben we voor zintuig om die waarheid vast te stellen, wanneer we niet met een leugendetector willen werken, wat dus bij AI ook helemaal niet kan. Ja, dan ga ik terug naar Aristoteles en dan wanneer je nou zo’n waarheidsbepaling van hem opneemt, dan kun je dus aan de ene kant over de eenvoud daarvan glimlachen, maar aan de andere kant wanneer je zegt als iets zo is en je zegt dat het zo is, dan is dat waarheid. Het is natuurlijk een heel simpele formulering om te zeggen dat je in de waarheid bent wanneer je zegt of schrijft, zoals het is, in overeenstemming met de feiten.
En ik geloof niet dat er een mens bestaat die zou zeggen dat dat onzin is. Deze formulering op zich is zo duidelijk waar. Daar kun je toch voelen wat waarheid is? Wat is dat precies? Dat daar alle mensen tegen zeggen, ja natuurlijk, het is evident dat dat zo is.
Daar hoef ik niet verder de boeken op na te slaan. Ik hoef geen onderzoekingen te raadplegen. Ik weet dat direct.
Wanneer iets zo is en je zegt dat het zo is, dan is dat waarheid. En dan komen er nog drie zulke formuleringen waarmee alle mogelijkheden gedekt zijn, zou je kunnen zeggen. Dat waarheidsgevoel wat een mens dus heeft wanneer een formulering heel eenvoudig is, dat is er dus wel.
Dat is er in alle mensen dus wel. En we kunnen eigenlijk alleen maar zeggen dat dat fundamentele weet hebben van wat waar is, dat dat in de loop van het leven, en eigenlijk al in het begin, min of meer bedorven wordt of ingekleurd wordt, door van alles en nog wat wat je door milieu, door tijd waarin je leeft, door opvoeding, door onderwijs moet opnemen. En je begeeft je dan op een pad wat je zeker als kind niet kiest, maar wat min of meer vanzelfsprekend zo loopt, waarvan je natuurlijk wel hier een vrucht plukt en daar niet.
Dus je kiest in zekere zin wel, maar dat doe je niet bewust. En wanneer je dan een volwassen mens bent, dan heb je een heel programma in je ontwikkeld van hoe je vindt dat het moet zijn, en hoe je vindt dat daarna gestreefd zou moeten worden, enzovoort, enzovoort. Dat kun je dan in de rest van je leven verder ontwikkelen, maar meestal ligt het al ongeveer vast.
En wanneer je dan naar opname kijkt van debatten in het Parlement, dan zie je dus in feite een hele groep mensen bij elkaar die stuk voor stuk zo’n programma in zich dragen. Ze zijn niet zo geprogrammeerd zoals een AI-assistent dat is, maar iets daarvan zie je toch wel terug. Dat ze meningsvorming en oordeelsvorming hebben waar ze voor strijden, en daar staan ze dan.
En ze gaan tegen elkaar tekeer, of ze zijn het met elkaar eens, maar met oorspronkelijke waarheid heeft dat eigenlijk helemaal niets meer te maken. Je zou wensen dat er een weg bestond om kinderen zo op te voeden, je kan er natuurlijk niet onderuit dat je de eigenaardigheden van je tijd in je opneemt, en de eigenaardigheden van je familie in je opneemt, enzovoort, maar dat je kinderen verder zo zou kunnen opvoeden, dat ze open wezens blijven totdat ze de jaren des onderscheids hebben bereikt, en dan dus niet meer onbewust dit of dat wel aannemen en dat niet, maar dat ze met onderscheid kunnen oordelen. Als het dan nog open zou zijn, ja dan zou je een heel andere samenleving hebben.
En ik mag wel zeggen dat dat is wat Rudolf Steiner met de Waldorf-pedagogie, met de vrije school-pedagogie, onder andere voor ogen had, dat kinderen zo kunnen worden opgevoed dat ze als jonge mensen de school verlaten die nog zichzelf verder kunnen ontwikkelen. En niet dat ze zo ver ontwikkeld zijn dat er gewoon eigenlijk niks meer nodig is, denken ze. Dan heb je alles vast liggen en daar loop je dan de rest van je leven mee door.
Zoals je in een voetbalwedstrijd ziet, dat die voetballers die kunnen wel hun hele kracht daarin leggen, maar ze moeten zich wel aan de spelregels houden. Zoiets wordt het dan. Het leven wordt dan een soort wedstrijd waarin je je regels hebt, gedeeltelijk ook nog door jezelf gesteld, maar dat weet je niet, en je kunt geen kant meer uit.
En als je dan nog bedenkt dat ieder mens in feite een zelfstandig universumpje is, namelijk, en ik sluit natuurlijk nooit mezelf uit, namelijk met een ingeboren overtuiging dat je het middelpunt van het hele oud bent, wat je in zekere zin ook bent, en dat je een begaafdheid hebt en een inzichtsvermogen en een gevoelsleven wat het beste is wat er is. Zo zie je de kamerleden tegenover elkaar staan. Iedereen is in zichzelf de beste die er is.
En waar gaat het dan eigenlijk nog over? In ieder geval niet over de waarheid. Een ontwikkelingsweg een weg waarin je aan zelfopvoeding doet, zou erom vragen dat je leert om een standpunt buiten dat eigen middelpunt te vinden, zodat je de wereld kunt bekijken vanuit een buitenstaanders positie, waarin je jezelf een zelfde soort waarden toekent als alle anderen. Nou daar zou ik nog wel eens iets meer over willen vertellen, maar voorlopig wilde ik het daar maar bij laten.
Waarheid, ieder mens weet precies wat dat is. Alleen is het duidelijk wanneer het eenvoudig is. Wordt het gecompliceerd, ja dan raak je wel makkelijk de weg kwijt.
Maar ik ben ervan overtuigd dat het mogelijk is dat wij als mensen zo sterk worden in het gewaarworden van de waarheid, dat zulke beschouwingen, algemene beschouwingen die nu in het parlement plaatsvinden, langs een natuurlijk geestelijke weg onmogelijk worden. En zo proberen we maar weer iedere keer te leven met uit wat er is en te onderzoeken, en dan vooral in het zelfonderzoek, wat je zou kunnen veranderen in jezelf, waardoor de hele wereld ten slotte toch verandert.
