Enig mogelijke kritiek op de atomistische begrippen
In Antwerpen besteedden wij een hele dag aan dit vroege artikel van Rudolf Steiner. In de komende weken zal ik iets van wat we daarbij hebben verworven beschrijven. Allereerst een stuk citaat.
Voelen als muzikale compositie
In de muziek zijn het de overgangen van de dissonanten naar de harmonie die het meest indrukwekkend zijn, die ons het diepst raken. Als een compositie slechts harmonie zou bevatten, dan zouden we deze waarschijnlijk ervaren als nogal oppervlakkig. In de muziek is het niet alleen de melodie, het ritme, de akkoorden die haar tot een muzikale ervaring maken. De overgangen tussen de tonen, de akkoorden, tussen de stemmingen en de gestemdheden zijn waar het om gaat, zij maken de muziek.
Het gesprek II
Het is duidelijk dat ze de belangrijkste rol spelen bij het vormen van de meningen. Men zou met een zeker recht kunnen zeggen dat onze meningen gevoelens zijn die zich tot gedachten hebben uitgekristalliseerd. Niet helemaal natuurlijk, omdat de inhoud van de meningen vanuit een meer universele denkwereld wordt genomen. Maar de compositie van de mening wordt in grote mate geleid door emoties. Alleen daar, waar wijsheid de vorm van de gevoelswereld is, kunnen er pure, gezonde, ware meningen ontstaan.
Het gesprek
Een bijzonder standpunt met betrekking tot het egoïsme wordt gegeven in het werk van Rudolf Steiner. Het is een gezichtspunt dat ik helemaal kan omarmen, en de oplossing is nog mooier: een manier om een meestal onzichtbaar, rigide egoïsme te overwinnen…
De graaf van Saint Germain
Een andere grote mogelijkheid van deze spirituele meester is, dat alles wat hij geeft kan worden ontwikkeld in een volledig actief leven in de huidige wereld. We hoeven ons niet terug te trekken in een klooster of lid te worden van een occulte broeder(zuster)schap. Midden in het leven kan dit pad gevolgd worden en alles wat we ontwikkelen wordt teruggegeven aan het leven op aarde, als vruchten van het innerlijke werk. Als we denken over de ontwikkeling van een actief denken – zoals ik de afgelopen weken heb gedaan – lijkt het een ding voor wereldvreemde mensen. Maar niets is minder waar. De kracht van een geestelijk ontwikkeld denken wordt tot wilskracht, een standhouden in moeilijkheden en in alles wat er in het leven op aarde is, terwijl we steeds meer bekendheid met de wereld ontwikkelen en een afstandelijkheid ten opzichte van ons eigen dagelijks zelf…
Een hymne in proza
In het verloop van enige jaren begon ik die wereld in alle werkelijkheid te aanschouwen, doordat – opgeroepen door de ‘Filosofie der Vrijheid’ van Rudolf Steiner – de wereld van het beleefde denken voor mijn geestesoog trad, door een actueel aanschouwen van het denken als innerlijke activiteit.
Nazomer
Twee spreuken uit de weekspreuken van Rudolf Steiner:
Het geestgeschenk in het innerlijk van de ziel kan nu steeds duidelijker worden beleefd, en ik kan voelen hoe het steeds meer groeit en vrucht draagt, hoe het me mij geeft, terwijl het sterker wordt. Het is niet het denken dat deze macht erkent, ook is het niet het alledaagse voelen. Het is een voorgevoel, een vermoeden dat in het innerlijk weeft, als een werkelijkheid die daar lichtvol actief is en die de macht van de zelfheid tot rijpen brengt.
De substantie van het denken
Als basis van de spirituele wetenschap moeten we tot de substantie van het denken komen. De alledaagse gedachten, ook wetenschappelijke gedachten, zijn slechts beelden – waar of niet, juist of niet. Dit is het kenmerk van het intellectuele denken. We hoeven niet verder te onderscheiden in het begrip ‘denken’. Elke gedachte is een beeld en het heeft geen enkel zijn. Daarom worden leugens zo gemakkelijk verteld, omdat ze lijken niet echt te zijn. Men kan denken en zeggen wat toevallig goed uitkomt. Het denken heeft geen substantie, geen ‘materie’, het produceert beelden.
Aristoteles door Fichte aangevuld
‘Aristoteles kan door Fichte worden aangevuld. In de zin van Aristoteles kan men in eerste instantie tot de formulering komen: Alles wat om ons heen is, ook wat tot de onzichtbare werelden behoort, maakt het noodzakelijk dat we tegenover het formele van de werkelijkheid het materiële stellen. Voor Aristoteles nu is het godsbegrip een zuivere actualiteit, een zuivere daad, dat wil zeggen een daad waarbij de actualiteit, de vormgeving dus, tegelijk de kracht heeft om haar eigen werkelijkheid tevoorschijn te brengen, niet iets te zijn wat tegenover de materie staat, maar iets dat in haar zuivere activiteit tegelijk zelf de volle werkelijkheid is.
De materie van de geest
Als je door logica alleen zelf de gedachten vormt, waarnaar de moderne mens streeft, dan ben je daardoor met je bewustzijn aan het fysieke lichaam gebonden. Niet dat de gedachten vanuit het fysieke lichaam zouden ontstaan. Dit is natuurlijk helemaal niet het geval, maar de krachten die in deze gedachten werkzaam zijn, die worden de moderne mensen niet bewust. Hij leert de gedachten helemaal niet in hun ware wezen kennen. Alle gedachten die de moderne mens al op school ontvangt door wat wordt aangeboden als een populaire wetenschap, wat is opgenomen in de populaire literatuur, al deze gedachten zijn naar hun eigenlijke substantie, naar wat erin leeft, de moderne mensen onbekend. Hij kent die alleen als spiegelbeelden. Het fysieke lichaam is de spiegel, en de mens leert niet kennen wat in zijn geest eigenlijk leeft, maar hij leert alleen kennen wat het fysieke lichaam van deze gedachten weerspiegelt. Want als de mens zich zou kunnen inleven in deze gedachten, zou hij het voorgeboortelijke bestaan waarnemen. Hij kan het niet. De moderne mens kan niet het voorgeboortelijke bestaan waarnemen, omdat hij helemaal niet in de substantie van zijn gedachten leeft, maar alleen in gedachten-spiegelbeelden. Ze zijn geen realiteiten, deze gedachten.