Een bijzonder standpunt met betrekking tot het egoïsme wordt gegeven in het werk van Rudolf Steiner. Het is een gezichtspunt dat ik helemaal kan omarmen, en de oplossing is nog mooier: een manier om een meestal onzichtbaar, rigide egoïsme te overwinnen…

In het gewone denken leven we in ons middelpunt, waaruit we onze gedachten vormen of van waaruit ze zichzelf vormen. Het middelpunt is een soort geestelijk hart, dat gevuld is met meningen waarvan we evenveel houden als van ons ego. De mond spreekt overvloedig vanuit dit volle hart, maar het is niet altijd wijsheid en liefde die zo gesproken worden. Wanneer ik de kranten lees of discussies van allerlei aard zie, is het altijd duidelijk dat waarheid, wijsheid en liefde niet de voornaamste factoren zijn in wat besproken wordt. Het is het rigide onzichtbare systeem van meningsuiting dat ontplooid wordt en het is zeldzaam, iets van een hoger niveau te lezen. Ik bedoel bijvoorbeeld alle twitters van leiders en volgelingen. Maar ook de discussies aan tafel. Toen ik jong was, nam mijn moeder me soms mee naar een bioscoop in Amsterdam, waar we woonden, genaamd Cineac. Er werden geen speelfilms getoond, maar altijd nieuwsprogramma’s en natuurfilms, over het leven van dieren bijvoorbeeld. Wat ik me van deze films herinner, is de strijd om het grondgebied, de strijd om de macht binnen een bepaalde groep van dieren. Deze beelden komen op wanneer ik de twitters en discussies ervaar. Het is als bij de dieren die een grondgebied willen verdedigen – alleen is het grondgebied niet land, maar een gebied van meningen.

Dit kan alleen maar zolang je jezelf niet ziet. Op het moment dat je het ziet, wordt het heel belachelijk. Maar dit moment komt alleen als we uit ons middelpunt stappen en onszelf vanuit het buitenstandpunt bekijken. Dan is het een wereld van mensen met meningen die we horen en waarin het eigen standpunt niet belangrijker lijkt dan de mening van een ander menselijk wezen. Wat tevoren een opgeblazen zelf was, opgeblazen met de belangrijkste meningen ter wereld, wordt maar één van al deze ‘zelven’, die zichzelf het belangrijkste zelf in de wereld vinden. Dit nieuwe standpunt is een verlichting, omdat alle andere mensen plotseling in hetzelfde bereik liggen als ikzelf… Het is een oefening in zelfkennis, die alleen kan worden gedaan door uit het middelpunt te stappen naar een positie waar het zelf zich als een object kan zien.

Deze geweldige gebeurtenis kan door iedereen worden bereikt. Het is helemaal niet moeilijk. Het is filosofisch onderbouwd door Rudolf Steiner, maar leidt ook tot een echte mystieke weg.

‘Zo verheldert het innerlijke leven van de mens zich niet alleen maar met betrekking tot zichzelf, maar ook met betrekking tot de uiterlijke dingen. Vanuit dit punt opent zich een oneindig perspectief voor het menselijke kennen. In het innerlijk glanst een licht dat haar verlichtende kracht niet beperkt tot dit innerlijk. Het is een zon die tegelijkertijd de hele werkelijkheid verlicht. Er treedt iets in ons op, dat ons verenigt met de hele wereld. We zijn niet langer alleen die afzonderlijke toevallige mens, niet langer dit of dat individu. In ons onthult de hele wereld zichzelf. Deze onthult de eigen samenhang en laat ons zien hoe we zelf als individu ermee verbonden zijn. Uit de zelfkennis wordt de wereldkennis geboren. En ons eigen beperkte individu neemt geestelijk zijn plaats in de grote samenhang van de wereld in, omdat er iets in hem tot leven komt dat verder gaat dan dit individu, dat dit individu overstijgt, dat alles mede omvat waarvan dit individu deel uitmaakt.’ (Rudolf Steiner, GA 7, De mystiek…)

Het gesprekHet gesprek door Mieke Mosmuller