Ja, we zijn weer eens terug, in de warme zomer hebben we ons toch wat teruggetrokken, wat betreft de video’s althans, en nu ga ik proberen om de draad weer op te pakken. Ik wilde om te beginnen een gevoel, een gewaarwording bespreken die steeds sterker wordt. Ik heb in, nou ja, ik denk dat dat de jaren negentig geweest is, geprobeerd om met een hoogleraar in de Oosterse filosofie te komen tot een promotie onderwerp met betrekking tot enerzijds het ethische individualisme van Rudolf Steiner, en anderzijds de theorie van het communicatieve handelen van Jürgen Habermas. Daarvoor had ik een hoogleraar benaderd die de theorie van Habermas in Nederland heeft ingevoerd, bekendgemaakt, en hij had me bemoedigd om dat te doen, maar er moest alleen iemand komen die meer de spirituele kant van deze tegenstelling zou kunnen belichten. Waar het me nou om gaat, is dat ik in die tijd erachter ben gekomen, dat wist ik echt niet, want ik ben geen beroepsfilosoof, niet iemand die een filosofische studie gedaan heeft aan de universiteit. Ik ben inmiddels natuurlijk wel echt een filosoof, maar niet in die zin dat ik een doctoraal examen kan laten zien.
Ik ben arts. Maar ik ben er toen achtergekomen, en dat is dus toch iets heel anders dan wanneer je het leert kennen uit de boeken, dat het verschijnsel waarheid niet meer wordt erkend in de filosofie. Deze Utrechtse hoogleraar die Habermas geïntroduceerd had, die heeft mij toen geschreven dat mijn boek Zoek het Licht het blijk gaf van zelfstandig denken, maar dat het uitgaat ervan dat er een prima philosophia bestaat, dat die er is. En dat is in de moderne filosofie, wordt dat niet meer erkend, geen grondleggende filosofische waarheden, zoals je die in de logica van Aristoteles vindt, dat in die zin wordt dat niet erkend. Waarheid wordt erkend die door communicatieve principes gezamenlijk dus als waar wordt aangenomen. Dat had ik natuurlijk in de boeken van Habermas wel begrepen, maar dat het zover gaat dat de waarheid op zich niet meer als een bestaand principe, om niet te zeggen wezen, wordt erkend, daar kwam ik dus toen in die tijd eigenlijk pas echt achter.
En dus nogmaals niet door boeken te lezen, maar door het te ervaren dat je met datgene wat je zou kunnen noemen een waarheid, die ontstaat doordat je de verschillende gedachten die gecombineerd worden zo kunt beoordelen, dat je op grond daarvan zegt dat iets waar is, en dat is toch echt filosofie? Ik bedoel, natuurwetenschap heeft uiterlijke feiten nodig, maar de filosofie baseert zich daar niet op, die baseert op gedachten, op ideeën, en wat mij betreft is het zo duidelijk als wat, dat je waarheid ook uit de juiste combinatie van ideeën gewaagd kunt worden. Dat is tenslotte ook waardoor ik weet dat datgene wat Rudolf Steiner als geesteswetenschap heeft gebracht, waarheid is. Dat valt niet zomaar door waarneming te bevestigen, want je hebt die helderziendheid niet die Rudolf Steiner had, maar je hebt wel het denkvermogen dat in het combineren van de ideeën de waarheid kan erkennen. Nou, daar kwam ik dus achter dat dat niet meer erkend wordt, dat principe wat in de mens leeft. En dat is natuurlijk een voorwaarde eigenlijk ook, dat je dat niet meer erkent, om uiteindelijk te kunnen komen tot een vermenselijking van de kunstmatige intelligentie. Wanneer je die gebruikt, dan is het duidelijk dat die uitsluitend gebaseerd is op gegevens.
Die combineert die gegevens en er staat natuurlijk altijd onder AI kan fouten maken. Nou, dat wordt soms heel aangrijpend duidelijk, maar dat kun je als mens dan constateren, terwijl het systeem zich baserend op gegevens best wel gelijk zou kunnen hebben in een combinatie die zodanig is. Dus je hebt in feite als fundament voor de wens dat kunstmatige intelligentie uiteindelijk menselijke hoogte kan bereiken, daarvoor heb je nodig om het waarheidszintuig in de mens te logenen, te zeggen dat bestaat niet.
Kijk, dan is natuurlijk inderdaad de kunstmatige intelligentie in vele opzichten de baas. Want als je ziet wat een geheugen die als bereik heeft en hoe die dat kan benutten, door in enkele seconden het hele internet af te zoeken naar antwoorden op een vraag die je stelt, dat is natuurlijk niet te vergelijken met wat je als mens heel moeizaam moet zien te putten uit dat diep in jezelf gewortelde geheugen wat dan menselijk is. Dus voor feiten kun je heus wel bij de kunstmatige intelligentie terecht.
Maar wanneer je gaat menen dat daar ook een waarheidsprincipe ligt, dat zul je niet menen, want je hebt het al afgeschaft. Maar zou je dat nog hebben gehandhaafd, dan zou de juiste positie van de kunstmatige intelligentie vanzelfsprekend zijn. Namelijk een grandioos dossier, maar geen mogelijkheid om waarheid te constateren.
Nu is het zo dat wij die dossierfunctie niet hebben en we worden ook niet geacht de waarheid te hebben. Dat is in de twintig jaar die verlopen zijn, dertig jaar inmiddels, is dat dramatisch veranderd, dat gevoel van de mens dat hij in de waarheid zou kunnen zijn. Het wordt namelijk ook uiterlijk voortdurend bevestigd dat er geen waarheid bestaat.
Je wordt voortdurend, ik wil niet zeggen belazerd, maar zoiets is het toch, je wordt voortdurend op een verkeerd spoor gezet, maar er wordt wel een bepaalde morele dwang daarbij aangegeven dat dat de waarheid is, terwijl de waarheid niet bestaat. In zo’n gemeenschap leven wij en als je nou niet spiritueel begraafd bent, of laat ik zeggen, als je ook helemaal niet in de geest gelooft, ik kan niet zeggen dat ik in de geest geloof, maar ik word de geest gewaar, dat is een waarheid. Maar als je dat nou niet hebt, dan kun je nog denken, nou ja goed, oké, we komen door overleg, dat is heel mooi, met elkaar tot conclusies en die benoemen we als geldend, daar houden we ons aan, met z’n allen, want alleen met z’n allen kunnen we wat bereiken.
Dat wordt dus dan door een aantal mensen in bijvoorbeeld een denktank vastgesteld, dat is geen waarheid, maar dat is een voorlopige overeenkomst, totdat ons iets anders invalt wat belangrijk is. Nou daar leef je in en als je nou niet in de spiritualiteit leeft, maar je hebt alleen de natuurwetenschap of je hebt alleen de publieke opinie, nou ja goed, dan zal je dat dan wel accepteren en dan ga je er maar mee met die stroom en die stroom en je voelt ergens in jezelf, nou daar ben ik het wel mee eens en daar ben ik het niet mee eens, maar dat dat nou met waarheid iets te maken zou hebben, dat komt waarschijnlijk niet zo erg in de beleving. Als je daarentegen wel in de geestelijke realiteit van het bestaan leeft, dan moet je dus leven in een voortdurende discrepantie tussen de waarheidswereld en de leugen waarin je voortdurend gedompeld bent.
Misschien heeft het met het ouder worden ook te maken, maar ik denk dat het veel meer de ontwikkeling van de sociale structuur is. Het wordt steeds moeilijker om dat te verdragen, afgezien van de inhoud. Ook als de inhoud je aanspreekt en die is niet gebaseerd op een geestelijke realiteit, maar op meningen en oordelen die tijdelijk zijn, dan wordt dat langzamerhand ook onverdraaglijk.
Ik zou willen pleiten, of hoe je dat dan ook noemen wilt, voor een terugkeer van het algemene besef dat de mens drager is van de mogelijkheid tot waarheid. Ik wil niet zeggen dat die altijd in de waarheid is. Dat is natuurlijk niet zo, want dan zou dit niet zo kunnen gaan zoals het nu gaat. Maar de mogelijkheid hebben we wel. En hoewel het leven zo ongeveer bij tijd en wijle ondraaglijk wordt, omdat je als een concrete ervaring hebt hoe je belogen wordt, en hoe dat, laat ik maar zeggen, botst met het eigenlijke zijn van de waarheid, die ook de menselijke waarheid is, hoewel dat beleven steeds moeilijker wordt, is aan de andere kant natuurlijk toch het besef en de beleving, doordrongen zijn ermee dat de mens in wezen een waarheidswezen is, een heel grote gelukzaligheid. Daarbij laat ik het deze eerste keer dan maar weer.
En ik hoop dat deze prachtige zomer het ons toestaat om weer met heel veel moed en werkzaamheid de herfst tegemoet te leven.
