Ja, na enige tijd heb ik dan weer de moed gevat om hier te gaan zitten en het een en ander onder woorden te brengen. Wanneer je de politiek, en dan hoef ik niet te zeggen alleen in Nederland, maar in de wereld een beetje volgt, dan kan de moed je heel gemakkelijk in de schoenen zakken. Wat je ziet is dat het eigenlijk altijd maar hetzelfde blijft.
Of je nou een kabinet over links of over rechts ziet functioneren, we moeten natuurlijk dit nieuwe kabinet in Nederland nog gaan zien. Of je het een of het ander hoort, het is eigenlijk niet zo heel erg verschillend. Het enige wat eigenlijk verschilt is de inhoud, maar de manier waarop de inhoud wordt verkondigd is tot vervelens toe altijd maar weer hetzelfde.
Dit is iets wat je eigenlijk alleen maar kunt vatten wanneer je het denken van de mens leert kennen. Nou is dat een opgave die ik mijn hele leven voor me heb gezien en die ik ook heb geprobeerd te vervullen, om een aanschouwing te ontwikkelen van datgene wat het denken van de mens is. Waar ga je dan beginnen? Dan moet je natuurlijk toch bij jezelf beginnen, bij jezelf als denker.
En het is voor mij heel duidelijk geworden in de loop van mijn leven dat je eigenlijk lijdt aan de aard van het denken. Je herinnert je toch allemaal wel dat je als kind een heel andere beleving van de wereld had dan die zich ontwikkelt wanneer je in de puberteit komt. En dan nog verder wanneer je daarna in het studieleven of in het beroepsleven gaat.
Het was in mijn leven in elk geval zo dat ik naarmate ik ouder werd, en dan bedoel ik niet echt oud, maar meer naar de volwassenheid toe ging, dat je een verlies beleeft aan werkelijkheid. Dat je een gevoel krijgt dat je, je bent dan nog niet zo bewust dat je gaat zitten vergelijken tussen hoe je als kind beleefde en later, maar je lijdt aan het feit dat alles vervlakt en dat je de glans en de vervoering van de werkelijkheid langzamerhand verliest. En hoe kan het bestaan dat mensen, want dat moet toch wel iedereen hebben, dat mensen dan ouder en ouder worden en daar eigenlijk een zekere tevredenheid mee hebben? Ik begrijp dat echt niet.
In mijn beleving was het zo dat je voelt dat je langzamerhand datgene wat je als mens in het leven zoekt, dat je dat steeds meer kwijtraakt. En dat kan toch eigenlijk niet anders dan dat er op een gegeven moment in je leven dan een moment komt waarop je ontdekt, ja, er is toch een mogelijkheid om uit die vervlakking en dat schaduwbestaan waar je steeds meer in terechtkomt, om daar uit te komen. Wanneer ik de politiek volg, dan zie ik alleen maar mensen en ik hoor alleen maar betogen van mensen die in dat schaduwbestaan zijn gebleven.
Wanneer staat er eens iemand op die een toespraak houdt die van een denken uitgaat dat niet uit dat schaduwbestaan komt. Ja, wat zou dat dan voor een denken moeten zijn? Kijk, je ziet eigenlijk in je eigen denken altijd dat je ofwel achter het denken dat volstrekt vanzelf gaat, dat je daar achteraan loopt, ofwel dat je het als het ware met je wil enigszins groepeert tot een kennisinhoud waar je een zekere tevredenheid mee hebt. Dat is toch eigenlijk wat je ontdekt als je het denken bekijkt.
Dat is iets heel anders dan wat bijvoorbeeld een kunstenaar beweegt die een poging doet om datgene wat in de beleving leeft, om dat zichtbaar of hoorbaar te maken. Die zal niet met een schaduwbestaan tevreden zijn als het een echte kunstenaar is. Dan moet er iets van een werkelijkheid verschijnen en dat is wat je in het denken nou zo verlangt.
Dat het niet dat altijd maar hetzelfde pratende geheel blijft, maar dat het een vorm aanneemt die enige overeenkomst heeft met de kunstzinnige aard. Dat je in het denken met je wezen binnentreedt en dat je vanuit die binnenkant van de begrippen het denken vormgeeft. Ik zie dat niet gebeuren bij politici en het gevolg is dat het echt niet veel uitmaakt of je nou luistert naar iemand van de linkerkant, iemand vanuit het midden of iemand vanuit de rechterkant.
Natuurlijk zijn de inhouden totaal verschillend, maar de wijze waarop de inhoud wordt verwoord op schrift, in berichtjes en in gesproken woord, het verschil is misschien bij de een iets meer vuur dan bij de ander, bij de een iets meer overtuiging dan bij de ander. De hele persoonlijkheid zit er natuurlijk achter, maar het is eigenlijk bij iedereen hetzelfde. Je moet toch verlangen ernaar dat je als mens niet buiten de dingen blijft, maar dat je je er zo mee kunt verenigen dat je van binnenuit een beweging tot stand brengt.
Nou weet ik natuurlijk dat ik hier zit en ik spreek ook woorden en ik heb ook een bepaalde persoonlijkheid en ik heb ook mijn beperkingen, maar ik weet wel dat ik datgene wat ik spreek, dat ik daarin volledig aanwezig ben. En dat is wat er zou moeten ontstaan in het denken. Dat het denken doorgloeid wordt met de wil van de denker.
Dan zou er echt wel iets veranderen in de politiek, maar nu kan dat niet, want datgene wat meneer of mevrouw A heeft gezegd, is met het schaduwdenken gedacht en gesproken. En datgene wat meneer B of mevrouw B zegt, vanuit het schaduwdenken, komt eigenlijk op hetzelfde neer. Dat is iets wat misschien niet zo direct te doorzien is, maar het is Rudolf Steiner geweest die hier op attent heeft gemaakt en hij heeft in het begin, of begin, in de loop van zijn werkzaamheid in de twintigste eeuw al heel duidelijk gemaakt dat je niet in de wereld iets kunt veranderen wanneer je dat met precies hetzelfde instrument doet waarmee je eerst de fouten hebt gemaakt.
Wanneer iets helemaal verkeerd loopt en je moet dat onderkennen en je zegt nou goed we gaan nu een totaal andere koers varen en we gaan het oplossen en je doet dat met dezelfde middelen als waarmee je de fouten hebt gemaakt of waarmee de fouten gemaakt zijn. Ziet niet iedereen in dat dat een onzinnige weg is? We zien hier in Nederland dat het vorige kabinet, wat een rechts kabinet was, dat dat heel veel kritiek heeft gekregen omdat het, zo zegt men, niks bereikt heeft. Nu komt er een kabinet en daar wordt gezegd wij zullen nu werkelijk iets bereiken.
Waarom? Hoezo? Omdat er andere wetten worden ingevoerd? De belevingswereld en het schaduwdenken zijn exact hetzelfde en er zal dus werkelijk niet fundamenteel iets kunnen veranderen. Er zal een metamorfose van het schaduwdenken naar het echte, vurige, doorwilde, individuele gedragen denken moeten komen.
Dan is er een kans dat er in de politiek echt vooruitgang wordt geboekt.
