Ik zit heerlijk in de herfstzon tussen twee regenbuien in en bezin me op de afgelopen week, toen in Nederland de verkiezingen waren. Die hebben een grote verrassing gebracht en ja, dat leidt er natuurlijk vervolgens toe dat je je dan toch gaat bezinnen op de vraag: hoe kan het toch zijn dat er een uitslag komt die zo ver van de peilingen afstaat en die zo’n grote verrassing is voor iedereen? Wat is er nou eigenlijk gebeurd waardoor dat in korte tijd in de Nederlandse bevolking zo veranderd is? En het gaat mij dan niet zozeer om de vraag in dit specifieke geval, maar meer om een algemene vraag: hoe dat nou in onze tijd werkt.

Ik herinner me dan de middelbare schooltijd in de geschiedenisles, daar kregen wij op een gegeven moment een bundeltje folders van de verschillende politieke partijen, en de opdracht was om daar je favoriete politieke partij uit te kiezen. Nou ja, goed, wat doe je dan? Dan ga je dat natuurlijk allemaal lezen, je zal wel moeten. En wat voor mij heel duidelijk was, was dat ik er geen favoriete politieke partij in kon vinden. Wat zal het geweest zijn? Jaren zestig, vorige eeuw, toen al. Dus je zoekt naar iets wat overeenstemt met wat je in jezelf beleeft als belangrijk voor Nederland. En je vindt hier dit, daar dat, maar waar je hier dit hebt gevonden, is dat wat die vertegenwoordigt helemaal niet wat je vindt. Daar vind je dat; maar waar je dat vindt, is helemaal niet te vinden wat je daar gevonden had, wat je positief vond.

Dus dat is vrij hopeloos natuurlijk, je vindt eigenlijk niet een politieke partij waarvan je zegt nou, die komt nou overeen met wat ik zelf belangrijk vind. Maar ja, dat heeft natuurlijk ook niet zoveel betekenis dat één persoon dat zo beleeft. En ik kan me ook niet meer herinneren hoe dat verder in de klas was. Maar het is bij mij wel zo gebleven. Ik heb in de loop van mijn leven nooit een moment gehad dat ik kon constateren. deze politieke partij staat nu echt voor wat ik zelf ook graag als politiek zou wensen, in ons land, in Nederland. Nou ja, dat zal in andere landen ook wel zo zijn. En ja, je vraagt je dan af wat is het nu eigenlijk waardoor mensen een bepaalde keus maken?

Blijkbaar is die keus tot op het allerlaatste moment onduidelijk en zijn de laatste momenten bepalend voor hoe tenslotte dat vakje in het stemhokje wordt aangekleurd. Dus de laatste dagen zijn blijkbaar van het grootste belang. En dat was eigenlijk bij de vorige verkiezingen ook het geval, toen uiteindelijk de PVV met Geert Wilders de grootste partij bleek te zijn. Wat ook een verrassing was dat die zo groot werd. Nu is het D66 met Rob Jetten die voor een verrassing zorgt. En wat je dan ziet, is dat in de laatste dagen voor de verkiezingen, tijdens die openbare debatten op de televisie – ik heb ze niet gezien, wel fragmentjes ervan, maar ik kan dat echt niet opbrengen om daar naar te kijken – dat in die televisiedebatten uiteindelijk een winnaar tevoorschijn komt wat het debat betreft. En ik kan er niks aan doen, maar ik moet maar steeds denken aan voetbalwedstrijden, ook die avond na de verkiezingen. Het heeft voor mij niet veel te maken met het belang van het land, maar het is meer een soort overwinning voor die of die. En iedereen heeft natuurlijk daarbij zijn eigen conclusies, maar ik vind het wel heel moeilijk om dat aan te zien. En de vraag kwam bij mij op: wat is hier nu eigenlijk dan toch aan de hand? Mijn antwoord is, dat de mens steeds meer en meer gaat aanleunen tegen datgene wat met de zintuigen kan worden waargenomen. Niet wat je leest in een folder of wat je leest op een website, maar het hele gebeuren, het debat van de strijd. En degene die daar het meest in slaagt om de dingen zo te zeggen dat dat de harten van de mensen raakt, die overwint.

Dat is toch wel zeer zorgwekkend. Niet dat ik zeggen dat het zorgwekkend is dat nu D66 de grootste. partij wordt-  waarschijnlijk, het is zondag, ik weet het nog niet zeker. Daar gaat het niet om, maar wat ik zorgwekkend vind, is dat hieruit blijkt dat mensen geen op zichzelfstaand oordeel meer vormen, maar zich laten meeslepen door datgene wat de publiciteit eigenlijk te brengen heeft. En dan wordt, afgezien van datgene wat inhoud is van een partij, vooral ook het gezicht van de lijsttrekker die in de debatten meedoet, wat dan bepalend wordt voor wat je doet. En dit is alleen maar een symptoom; ik heb niet de illusie dat het alleen hier zo is. Dit is iets wat in de hele mensheid steeds meer het geval wordt, dat de mens aanleunt tegen datgene wat geboden wordt, niet op zijn eigen denkvoeten gaat staan en overweegt wat hij wil en wat hij vindt en wat zou moeten en wat hij kan weten, maar zich neigt naar datgene wat geboden wordt. En je kunt natuurlijk ook naar YouTube gaan en hele andere richtingen opzoeken dan de mainstream richtingen, maar dan leun je ook aan tegen datgene wat daar gezegd wordt. Ik probeer dat niet te doen. Ik probeer hier te zitten en niet iemand te worden die invloed uitoefent op de mening van mensen, inhoudelijk. Het enige wat ik hoop, is dat ik door wat ik zeg en wat ik doe een bewustzijn een beetje kan wakker maken voor de tendens die er is, dat de mens het eigen zelfstandige oordeelsvermogen uit handen geeft, en dat is echt iets heel verschrikkelijks als dat gebeurt.

Kijk, we hebben natuurlijk vroeger – en ik kan er niks aan doen dat ik naar vroeger verwijs, want ik ben al eenmaal een dagje ouder, dus ik heb een vroeger. Vroeger, als je iets wilde weten, dan ging je naar de encyclopedie en dan zocht je het daar op, en als het daar niet in stond, ja, dan had je een probleem. Dan moest je zien dat je erachter kwam op de een of andere manier. Het was een heel gedoe om dan bepaalde feiten te weten te komen. Je kunt je dat nu niet meer voorstellen, dat je niet gewoon even je mobiel pakt en zelf op internet zoekt naar het antwoord op een vraag, dat kun je je helemaal niet meer voorstellen. Maar dat was natuurlijk wel zo.

Ik herinner me ook gelezen te hebben over de tijd van Rudolf Steiner, dat daar een man was, die leefde toen, die heette Friedrich Eckstein, en die man, die was een soort chat gpt. Die zat in een café aan een tafel, daar kon je hem vinden, en als je iets wilde weten, of dat nou iets inhoudelijks was of bepaalde meningen of oordelen of tips, of waar je het beste je toe kon wenden om donaties te krijgen, wat ook maar je vraag was, hij had het antwoord. Hoe dat kan, dat blijft voor mij voorlopig nog een raadsel, maar het was zo en het is een bekende figuur in de geschiedenis waarvan gezegd wordt dat, als een grapje natuurlijk, de encyclopedie s nachts uit de kast kwam om bij hem te rade te gaan in bepaalde vraagstukken die niet in de encyclopedie voorkwamen.

Zo groot was het weten van die man. Nou, dat komt echt niet meer voor, maar wij hebben natuurlijk wel chat gpt en ik ben daar eigenlijk ook helemaal niet ongelukkig over dat we dat hebben. Want, zolang het om feiten gaat, heb je daar echt heel veel aan. En waarom zou je je tijd verliezen? Dus laat ik zeggen, een half uur zoeken in een zoekmachine, als je het in een halve seconde kunt hebben dat antwoord. Dus dat is natuurlijk echt helemaal niet erg dat dat er is, maar wat wel erg is, is wanneer je het niet bij feiten laat, maar wanneer je ook oordelen gaat zoeken in bronnen die niet van jou zijn. Je moet niet aanleunen tegen oordelen van een ander.

Je moet de activiteit opbrengen om voor alle zaken in het leven de moed te hebben en ook de wil, de inzet om zelf je oordeel te vormen. Want het gaat verloren. En ja, ik wil niet als een complot theoreticus verschijnen, maar je zou wel denken dat er een bepaalde macht aan het werk is, en dat kan best een bovenzinnelijke macht zijn, of een onderzinnelijke; dat hoeft niet een uiterlijke broederschap of zoiets te zijn, maar dat er een macht aan het werk is die dat ook zo wil, dat de mens het zelfstandige geleidelijk aan aflegt uit vrije wil. Er is niemand die zegt dat je dat moet doen, maar je doet het gewoon, want het is veel makkelijker om je aan te leunen tegen dat wat anderen vinden en zeggen en aan te leunen tegen wat zich, laat ik maar zeggen, emotioneel van buitenaf aan je voordoet.

Dat is iets heel anders dan dat je in jezelf je bij alle dingen afvraagt: hoe wil ik hier nou tegenover staan? Dat kost moeite, daar moet je gegevens verzamelen, en je moet dan afwegen, het een tegen het ander, en je moet een soort van innerlijk ‘meetinstrument’ hebben om te voelen, te beleven of iets waar is of niet. Dat moet je ook ontwikkelen; het is allemaal een heel gedoe. Het is veel makkelijker om gewoon de tv of YouTube aan te zetten en dan maar weer een uitzending te bekijken of een filmpje te bekijken, en dan al die beelden te zien, en dan daarop, datgene wat je dan voorgeschoteld krijgt, je mening te laten vormen. Dat is wat ik zorgwekkend vind aan het verloop van deze verkiezingen in Nederland, dat het een symptoom laat zien van een verzwakking in het oordeelsvermogen.

En dat wordt ook ondersteund, die verzwakking, door het feit dat we steeds minder mogen vinden. We hebben een vrijheid van meningsuiting, zo heet dat, maar het wordt wel steeds moeilijker om een mening vrij te durven uiten. Wanneer die nou maar in de stroom van het geaccepteerde ligt, dan kun je alles zeggen, maar als je iets anders zou vinden wat daar tegenin gaat, wat tegen bepaalde bewegingen ingaat die er nu eenmaal zijn, ja, dan kan je het nog wel eens heel moeilijk krijgen. Dus het vrij gevormde oordeel wordt in die zin ook bemoeilijkt. Ik heb al vaker in deze video’s over de ontwikkeling van het denken gesproken. Ik heb ook gesproken over de noodzaak dat we als mensen leren erkennen dat de wereld zoals die zich aan ons voordoet dat dat niet het geheel is.

Dat er in die wereld een geestelijke realiteit werkzaam is die vorm en gestalte geeft. En die wereld van de geestelijke realiteit, de laat ik maar zeggen, laagste trap daarvan die wij kunnen bereiken, onmiddellijk, is de trede van het zuivere, gewilde, zelfstandige denken. Dus ik zal daar nog een beetje over doorpraten de komende tijd. Ik weet dat veel mensen daar helemaal geen zin in hebben om daar naar te luisteren. Maar ja, wat moet je? Ik zie het als een absolute noodzaak, dat er een oproep gedaan wordt aan de mensheid: Ga denken zonder steun, wat je ook wil denken. Niet leunen aan wat er is, maar leunen aan wat jouw zuivere deel van het hart jou doet denken. Tot zover mijn beschouwing met betrekking tot de verkiezingen van vorige week.